Hotjar Nasıl Çalışır? Nasıl Kullanırız?

Hotjar içinde kullanabileceğimiz özelliklerin hepsini inceleyeceğiz.

Heatmaps Nasıl Oluşturulur?

Sol menüden “Headmaps” tıklayıp açılan ekrandan “New Heatmap” tıklıyoruz.

4 adımda kurulumu tamamlayabiliyoruz.

1. Heatmap adını yazıyoruz.
2. Kaç görüntülemeyi izleyeceğimizi seçiyoruz.
3. Hedef sayfa yada sayfaları seçiyoruz.
4. “Create Heatmap” dememiz yeterli oluyor.

Ücretsiz versiyonda BASIC paketi kullanabiliyoruz. (1.000 görüntüleme)

Sayfa Hedefleme için Kurallar:

• Simple Match: Sitenizdeki bir sayfayı hedeflemek için kullanılır. http – https ve www öğesinin bulunup bulunmadığını dikkate almaz.
• Exact Match: Belirli bir URL’yi hedefler, birebir eşleme yapar.
• Starts With: Girilen metin ile başlayan tüm URL leri hedefler.
• Ends With: Girilen metin ile biten tüm URL leri hedefler.
• Contains: Girilen metni içeren tüm URL leri hedefler.
• Regular Expression: Regex ifadeleri kullanabilirsiniz.
• JavaScript Trigger: Heatmap ekran görüntüsünü tetiklemek için ziyaretçinin yaptığı eylemleri hedefleyebilirsiniz. (Ücretli versiyonda kullanılabilir.)

Heatmaps Oluşturduğumuzda Neler Göreceğiz?

Tüm heatmap çeşitlerini cihaz bazında (masaüstü, mobil, tablet) ayrı ayrı inceleyebiliriz. Bu şekilde daha sağlık sonuçlara ulaşabiliriz ve düzenlemelerimizi yapabiliriz. Çıkan tüm sonuçları kendimize göre değerlendirerek yorumlamanın hepsinden önemli olduğunu unutmayalım.

Click Heatmaps

Ziyaretçilerimizin heatmap oluştururken hedeflediğimiz sayfa veya sayfalardaki tıklamalarını ısı haritası üzerinden bizim için görselleştiren bir özelliktir. Bu özellik sayesinde ziyaretçilerimizin sitemizde en çok tıkladıkları veya yoğunlaştıkları alanları görebiliriz. Bu sayede sitemizde dikkat çeken veya kullanılmayan alanları tespit ederek bu sonuçlar üzerinden optimizasyon yapabiliriz.

Move Heatmaps

Bu özellik ziyaretçilerimizin fare imleci ile hedef sayfalarda yaptıkları hareketleri ısı haritası üzerinden göstermektedir. Bu özellikle ziyaretçilerin hangi noktalarda daha çok gezindiğini hangi yazı öbeklerinin üzerinde durduklarını görebilirsiniz.

Önemli bir nokta olarak web sitelerinde bir yazı okunurken genelde fare ile üzerinden takip ederek okunması gibi bir alışkanlığın olduğunu göz önüne alırsak buradan çok güzel analizler çıkartabiliriz.

Scroll Heatmaps

Kaydırma haritası, ziyaretçilerin ilgili sayfadaki scroll hareketleri üzerinden bir ısı haritası çıkarmaktadır.

Bu sayede hedef sayfada ziyaretçilerin sayfanın ne kadarı ile ilgilendikleri ve ne kadarını gördüklerini tespit etmiş oluruz. Bu sayede bizim için önemli ve görülmesi gereken fakat görülmediğini anladığımız ürün veya içeriklerin yerlerini değiştirerek optimizasyon yapabiliriz. Sayfanın alt kısmı çok fazla ilgi görmüyorsa bu alanı kaldırarak sayfa hızına olumlu etkileyecek bir çalışma yapabiliriz veya görüntülenme oranı yüksek olan kısımda alt kısmı daha çekici hale getirecek düzenlemeler yapabiliriz.

Recordings Nasıl Oluşturulur?

Sol menüden “Recordings” tıklayıp açılan ekrandan “Record Visitors” tıklıyoruz.

3 adımda kurulumu tamamlayabiliyoruz.

1. Kaç görüntülemeyi kaydedeceğimizi seçiyoruz.
2. Hedef sayfa yada sayfaları seçiyoruz.
3. Kayıt seçeneklerini belirliyoruz.

Ücretsiz planda 100 adete kadar izin vermektedir.

Ücretsiz versiyonda sayfa seçimi yapamıyoruz, tüm sayfaları alıyor müdahale edemiyoruz.

Strateji ekleyebileceğimiz, veriyi filtreleyebileceğimiz tek alan bu kısım. Bu alandaki 3 seçenek bizim için önemli olacak. Hepsine ayrı bir kayıt oluşturarak kontrol etmek en sağlıklısı olacaktır. Burada da sizin stratejiniz ve size lazım olan veriye göre seçimler yapmalısınız

1. Sadece sayfada tıklama ve scroll yapanları kaydet.
2. Sadece 30 saniye üzerindeki oturumları kaydet.
3. Klavye verisini kaydet.

1. seçenekte sayfada bir aksiyon almamış kullanıcıları çıkarıyoruz. Data azaltmak için bir filtre olarak kullanabiliriz. Fakat bu tarz kullanıcıların neden tıklama veya scroll aksiyonlarını almadığını da merak edebiliriz ki en azından kontrol etmeliyiz.

2. seçenekte 2 farklı durumu kontrol edebilme şansımız var. Birinci olarak ziyaretçilerin site gezilerini analiz etmek için bunu işaretleyip 30 saniye üstünde yapılan ziyaretleri kaydederek analiz kapsamımızı genişletebiliriz. İkinci olarak bunu işaretlemeden 30 saniye altındaki oturumları da dahil ederek hatta bunları sonuçlar çıktığında filtreleyerek neden bu kadar kısa süre içinden siteden ayrıldıklarını tespit etme şansımız olabilir.

3. seçenekte site içerisinde bazı bilgileri merak ediyor olabilir. Aram kutusuna ne yazıldı daha sonra hangi ürüne gitti vs. gibi kullanıcı davranışlarına buradan da ulaşma imkanımız var. Burada özellikle söylemek isterim kredi kartı bilgileri gibi datalar filtrelenerek gösterilmemeye çalışılmaktadır.

Recordings Oluşturduğumuzda Neler Göreceğiz?

Sitemizde kurulum sırasında seçtiğimiz sayfalara giren kullanıcıların tüm davranışlarını video kaydeden bir özelliktir. Daha sonra biz kullanıcıların sitemizdeki tüm site yolculuğunu video üzerinden izleyerek bunun üzerinden analiz yapabiliriz. Yapmanız gereken seçtiğiniz videonun yanındaki Play tuşuna basmak 🙂

Diğer özellikleri için yorumlardan talep ederseniz onların da kullanım şekilleri ve kullanım stratejileri hakkında bölümler ekleyebilirim.

Hotjar Nasıl Çalışır? Nasıl Kullanılır?
Tarık Akarsu

Hotjar Nedir?

Hotjar, web sitemize gelen ziyaretçilerin oturum süreleri boyunca davranışlarını analiz etmemize yardımcı olan ve onlardan geri bildirimler toplayabilmemize olanak sağlayan faydalı bir araçtır. Hotjar bize sitemizdeki kullanıcı deneyimini iyileştirme, site performansını güçlendirme, dönüşüm oranlarımızı artırma gibi konularda da bir yol haritası çıkarmakta yardımcı olur.

60 Saniyelik Tanıtım Videosu

Hotjar Nasıl Kurulur?

• Hotjar üzerinden kayıt oluyoruz.
• Hesaba giriş yaptıktan sonra vereceği takip kodu alıp web sitemizdeki <head> etiketleri arasına ekliyoruz.

Örnek kod;

<!-- Hotjar Tracking Code for www.mtakarsu.com -->
<script>
    (function(h,o,t,j,a,r){
        h.hj=h.hj||function(){(h.hj.q=h.hj.q||[]).push(arguments)};
        h._hjSettings={hjid:1453417,hjsv:6};
        a=o.getElementsByTagName('head')[0];
        r=o.createElement('script');r.async=1;
        r.src=t+h._hjSettings.hjid+j+h._hjSettings.hjsv;
        a.appendChild(r);
    })(window,document,'https://static.hotjar.com/c/hotjar-','.js?sv=');
</script>

WordPress Hotjar Kodu Ekleme

WordPress Hotjar kodu eklemek için admin panele giriş yaptıktan sonra aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz.

Görünüm > Tema Düzenleyici > header.php

Daha önce oluşturduğumuz izleme kodunu kopyalarak bu dosyada <head> etiketinin içine yapıştırın. Son olarak “Dosyayı güncelle” demeniz yeterlidir.

Child Tema kullanıyorsanız. Aşağıdaki kodu functions.php içerisine eklemeniz yeterlidir.

add_action('wp_head','hotjar_tracking', 20);
  function hotjar_tracking() {
?>

"BURAYA İZLEME KODUNUZU YAPIŞTIRIN"

<?php
}

Google Tag Manager üzerinden de kodu ekleyebileceğinizi unutmayın. Google Tag Manager’ın Hotjar için özel etiketi bulunmaktadır.

Hotjar Nedir? Ne İşe Yarar? Hotjar Nasıl Kurulur?
Tarık Akarsu

Page Analytics Uzantısı Nedir?

Page Analytics uzantısı ile Google Analytics erişiminizin olduğu web sitelerinin analytics verilerini sayfaları gezerken anlık olarak görebileceğiniz bir google chrome eklentisidir.

Page Analytics (by Google) Nasıl Kurulur?

Page Analytics (by Google) adresinden uzantı kurulumunu gerçekleştirebilirsiniz.

Page Analytics (by Google) Nasıl Kullanılır?

Uzantıyı yükledikten sonra, tarayıcınızın adres çubuğunun sağ üst tarafındaki simgesine tıklayarak etkinleştirin(ON). Chrome tarayıcısına giriş yaptığınız google hesabınızın aktif ettiğiniz web sitesinin Google Analytics hesabına erişimi varsa sayfa yenilemeye gerek kalmadan bilgiler sayfanızın üst kısmına anında gelecektir.

Varsayılan olarak görebilecekleriniz;

• Metrikler: Sayfa Görüntüleme Sayısı, Benzersiz Sayfa Görüntüleme Sayısı, Sayfada Geçirilen Ortalama Süre, Hemen Çıkma Oranı, Çıkış Yüzdesi
• Etkin ziyaretçilerin sayısı (gerçek zaman)
• Sayfa içi tıklama analizi (kullanıcılar o sayfada tıklama yaptığında)

Page Analytics Nasıl Düzenleriz?

Varsayılanlar bizim işimizi görecek veya anlık olarak takip etmemiz gereken metrikler değilse tabi ki bu alanları istediğimiz gibi düzenleyebiliyoruz. Değiştirebileceğimiz bazı alanlar;

• Tarih Aralığı
• Baloncuklar
• Tıklama Eşiği
• Segmentler
• Yalnızca gerçek zamanlı veriler / Tüm veriler
• Hesap, Mülk, Görünüm

Bu alanlar üzerinden düzenlemelerimizi yapabiliriz.

Tarih Aralığı

Ekranda hangi tarihler arasındaki verileri görmek istiyorsak bu alan üzerinden seçebiliriz. Önceden tanımlanmış bir dizi tarih aralığını seçebileceğimiz gibi tarih aralıkları arasında karşılaştırmalarda yapabiliriz. Bu işlem için “Compare to:” kısmını aktif etmemiz yeterlidir.

Baloncuklar

Sayfadaki tıklanabilir tüm alanların (bağlantılar, düğmeler) tıklanma yüzdelerini baloncular içerisinde görebilirsiniz.

Baloncukların gösterilmesini etkinleştirmek veya devre dışı bırakmak için baloncuk simgesini tıklayın. Aşağıdaki ekran görüntüsünde sağ üsttedir.

Baloncukların rengini etkinleştirmek veya devre dışı bırakmak için renk simgesini tıklayın. Aşağıdaki ekran görüntüsünde sağ üsttedir.

Renkler etkinken baloncuklar, tıklamaların göreceli yüzdesine göre mavi, yeşil, turuncu veya kırmızı olur.

Tıklama Eşiği

Tıklama verisi içeren baloncukların gösterimi için bir eşik belirleyebilirsiniz. Eşiğin altında olan sayfa alanlarında baloncuk gösterilmez. Bu alanda %5 i seçtiğinizde en az %5 tıklama almış olan yerler renklenir ve yüzdeleri gelir. %5 altında kalan alanlarla ilgili bilgiler sayfaya yansımaz.

Segmentler

Segment listesi, erişim sahibi olduğunuz tüm segmentleri içerir. Uzantıdaki verileri uygulamak için en fazla dört segment seçebilirsin. Her segment için ayrı bir puan kartı kümesi görürsünüz. Listeden segmentleri ekleyip çıkarabilirsiniz.

Yalnızca gerçek zamanlı veriler / Tüm veriler

Tüm metrikleri ya da yalnızca gerçek zamanlı verileri görmek için, gerçek zamanlı kısmında bulunan daralt/genişlet simgesini kullanabilirsiniz.

Hesap, Mülk, Görünüm

Bu kısımdan görmek istediğiniz Hesap, Mülk ve Görünümü seçebiliyorsunuz.

Page Analytics by Google Nedir? Nasıl Kullanılır?
Tarık Akarsu

Google Analytics Debugger Nedir?

Google Analytics Debugger, temelde ga.js, analytics.js ve gtag.js üzerinden Google Analytics servisine gönderilen her bilgiyi(sayfa görüntüleme, etkinlikler, işlemler vb.) JavaScript Console üzerinde görebileceğimiz bir chrome uzantısıdır. Bu sayede entegrasyon süreçlerini doğru ve geçerli bir şekilde yönetebilmemizi sağlayan bir hata bulucu / ayıklayıcısıdır.

GA Debugger Nasıl Kurulur?

Google Analytics Debugger adresinden uzantı kurulumunu gerçekleştirebilirsiniz.

Google Analytics Debugger Nasıl Kullanılır?

Uzantıyı yükledikten sonra, tarayıcınızın adres çubuğunun sağ üst tarafındaki simgesine tıklayarak etkinleştirin(on) ve ardından web sayfanızı yenileyin.

“GA Debug: ON” bildirimini görüp görmediğinizi kontrol etmek için farenizi GA hata ayıklayıcı düğmesinin üzerine getirin. Üstünde “ON” yazıyor olması da yeterli olacaktır. Bu şekilde GA hata ayıklama aracının etkin olduğu anlamına gelir.

Simge üzerinde geldiğimizde “GA Debug: OFF” olarak görüyorsak bu GA Hata Ayıklama uzantısının kapalı olduğunu gösterir. Simge üzerinde hiçbir şey olmaması da kapalı olduğunu göstermektedir.

Google geliştirici konsolunu kullanmadan önce Google Analytics Debugger’ın açık olduğundan emin olun, aksi takdirde konsolunuz GA hareketlerini kaydetmez ve izleme koduyla ilgili sorunları ayıklayamazsınız.

GA Debugger uzantısı aracılığıyla, izleme kodunuzla ilgili hata mesajlarını ve uyarıları “Console” sekmesinde görebilirsiniz. (Ctrl+Shift+I)

Google Tag Manager kullanıyorsanız, GA Debugger Chrome Uzantısına ihtiyacınız olmayabilir.

Google Analytics Debugger Nedir? Nasıl Kullanılır?
Tarık Akarsu

Google Chrome için Tag Assistant Uzantısı

Tag Assistant (by Google) Nedir?

Google Tag Assistant; kullanırken işlerimizi kolaylaştıracak, olası sorunları hızlı tespit edebileceğimiz mutlaka olması gereken Google Chrome uzantısıdır. Eklenti sayesinde sayfalarda dolaşırken aktif olduğunuz sayfada hangi etiketin(Google Tag Manager, Google Analytics vs.) çalışıp çalışmadığı bilgisini alabilirsiniz. Aynı zamanda bu etiketlerin doğru çalışıp çalışmadığını ve varsa bir hata bunun nasıl düzeltileceği hakkında bilgi sahibi olabilirsiniz.

Tag Assistant (by Google) Nasıl Kullanılır?

Tag Assistant (by Google) adresinden eklentiyi kurabilirsiniz.

Eklentiyi kurduktan sonra incelemek istediğiniz sayfa açıkken Enable butonuna basarak uzantıyı çalıştırın. Bu işlem ile ilgili sayfada aktif hale getirmiş olacağız. Daha sonrasında bilgilerin gelmesi için sayfamızı yenilememiz gerekmektedir.

Sayfayı yenilediğimizde ilgili sitede aktif olan etiketleri görebilecek ve durumları hakkında bilgi sahibi olabileceğiz.

Google Etiket Yöneticisi Etiket Renkleri Ne Anlama Gelir?

• Kırmızı: Bir etikette çözülmesi gereken ciddi bir sorun olduğunu gösterir. İlgili etikete tıklayarak sorun ve sorunun çözümü hakkında ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.
• Sarı: Bir etikette düşük seviyeli bir sorun olduğunu gösterir. İlgili etikete tıklayarak sorun ve sorunun çözümü hakkında ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.
• Mavi: Etikette standartların dışında bir durum olduğu anlamına gelir. Diğer renklere göre ciddi bir sorun anlamına gelmez fakat standartlara uygun hale getirmek sağlıklı olacaktır. İlgili etikete tıklayarak sorun ve sorunun çözümü hakkında ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.
• Yeşil: Etiketlerde sorun olmadığı gösterir. Bingo!

Google Tag Assistant Recordings Nedir? Nasıl Çalışır?

Google Tag Assistant Recordings, Chrome tarayıcının Google Etiket Yöneticisi uzantısının bir parçasıdır. “Record” düğmesine bastığımızda bu özellik aktif olacaktır. Düğmeye bastıktan sonra kaydın başlaması için sayfayı yenilemeniz gerekmektedir.

Google Tag Assistant Recordings etkinken, ziyaret ettiğiniz sayfaların etiketlerini, etkinliklerini ve etkileşimlerini kaydedebilirsiniz. Bir akışı kaydetmek, sitenizde analytics izleme özelliğinin beklenen şekilde çalıştığını doğrulamanıza yardımcı olur.

Öncelikle kaydedilecek adımları belirleyin ve sayfa dolaşımınızı buna göre planlayarak gerçekleştirin. Buna göre uygun başlangıç sayfasında kaydı başlatın. Bu sayfa sitenizdeki bir sayfa olabileceği gibi Google Search, Facebook gibi sitenize yönlendiren bir bağlantının bulunduğu 3. taraf bir site de olabilir. Daha sonrasında daha önce belirlediğiniz akış doğrultusunda sayfalarda gezinmenizi tamamlayın. Süreç bittiğinde kaydı sona erdirin. “STOP RECORDING” demeniz yeterlidir. Son olarak raporları görebilmek için “VIEW RECORDING” > “Show Full Report” adımlarını izlemek yeterli olacaktır.

Kayıt süreci sonrasında raporlarla belirlenebilecek bazı örnek sorunlar;

• Reklam vasıtasıyla gelen kullanıcıların reklam içeriğinden farklı/alakasız sayfalara yönlendirilmesi
• Harekete geçirici içeriklerin ve butonların/linklerin ilgili sayfalarda yer almaması
• Sayfa yapısı ve gezinimin belirlenen hedefler doğrultusunda kullanıcıyı yönlendirememesi

Google Etiket Yöneticisi Kayıt özelliği ile kullanıcılara dair pek çok bilgiyi edinmek ve sayfalarımızı bu veriler ışığında iyileştirebilmek mümkün. Dikkat etmeniz gereken son bir nokta da record ile elde edilen raporlar geçicidir ve saklanmamışlarsa tarayıcı penceresi kapatıldığında veya yeni bir kayıt başlatıldığında silinirler. Evet bundan sonrası sadece raporları okumaktan geçiyor.

Google Tag Assistant Nedir? Nasıl Kullanılır?
Tarık Akarsu

Google Tag Manager Nasıl Kurulur?

Kurulum sırasında bazı noktalara dikkat etmeniz gerekebilir.

• Eğer ajans olarak kurulum yapıyorsanız her müşteriniz için farklı bir Google Tag Manager hesabı açmalısınız. Google Tag Manager containerları taşınabilirler fakat ayrı hesaplar üzerinden takip etmek daha rahat olacaktır.
• Eğer şirketiniz içinse ve birden fazla web siteniz varsa, tek bir hesap üzerinden devam edip her site ya da uygulama için ayrı bir container oluşturabilirsiniz.

Container (Kapsayıcı): Google Tag Manager’ın hesap seviyesinin altında yer alan nesnedir. Google Analytics te ki “Mülk” gibi düşünebiliriz. Ama yukarıda bahsettiğimiz gibi Containerlar Mülklerin aksine taşınabilirler.

gtm.js Nedir?

Kurulum adımlarına geçmeden önce web sitemizde head ve body kısımlarına ekleyeceğimiz iki ayrı kod bulunmaktadır. Bunların ne işe yaradıklarını ve neden 2 ayrı kod ekleyeceğimize değinelim.

Bize verilen 2 parça kodun ilk kısmı javascript fonksiyonundan oluşmaktadır. Bu fonksiyon sayfa içi çerezler, client ve/veya kullanıcı tanımlı dataLayer iletilerinin/etkinliklerinin (görüntüleme, tıklama, kullanıcı ID, şehir vb.) Google Tag Manager içerisinde entegre edilmiş servislerle olan iletişimini (senkron veya asenkron) sağlamaktadır. 2.kısmı oluşturan iframe kodu ise javascript çalışmayan durumlarda alternatif olarak veri edinimi için kullanılmaktadır. Verinin sağlıklı ve eksiksiz alınabilmesi için 2 kısmında eklenmesi gerekmektedir.

Google Tag Manager Kurulum Adımları

1. tagmanager.google.com sayfasına giderek google hesabınız ile oturum açın.
2. Web, Mobil veya AMP projeniz için bir profil oluşturun.
3. Google Tag Manager snippet kodlarını projemize ekleriz;
   1. Web Sitemiz için;
      1. <script> kod snippet’ini web sayfanızın <head> bölümüne, tercihen <head> açılış etiketinin olabildiğince üstüne, ancak dataLayer bildirimlerinin altına yerleştirin.
      2. <noscript> kod snippet’ini web sayfanızın <body> etiketinin en üstüne yerleştirin.
   2. AMP için;
      1. JavaScript snippet’inin <script> kısmını, </head> kapanış etiketinin hemen üstüne yerleştirin.
      2. <amp-analytics> bölümünü <body> açılış öğesinin hemen sonrasına yerleştirin.
   3. Mobil Uygulamalar için;
      1. Mobil uygulamalar için Google Tag Manager uygulanması, Firebase SDK’sı ile birlikte gerçekleştirilir.
4. Google Tag Manager panelinden yeni etiket oluştur diyerek Google Ads, Facebook Piksel, Google Analytics, Google Optimize, Hotjar gibi entegrasyonları hızlıca yapabilirsiniz.
5. Tabi ki yayına göndererek süreci tamamlamış oluyoruz.

Ne kadar 3.1 ve 3.2 de ki maddelerde olan kodları sitenize manuel eklemenizi tavsiye ediyor olsam da cms ler için çeşitli eklentilerle bunları kolayca ekleyebilirsiniz. Örneğin wordpress de google tag manager kolay kurulumu için DuracellTomi’s Google Tag Manager for WordPress eklentisini tavsiye edebilirim.

Tüm kurulumu bitirdikten sonra etiketlerimizin iki kez tetiklenmediğinden emin olmak için, Google Tag Manager a taşıdığımız tüm sabit kodlu etiketlerimizi sitemizden ve/veya uygulamamızdan kaldırdığımızdan emin olalım.

Google Tag Manager kurulumunuzu daha rahat takip edebilmek amacıyla Google’ın güzel bir Chrome eklentisi olan Tag Assistant (by Google) ı kullanmanızı da tavsiye ederim. Farlı bir eklenti olan dataslayer ı da deneyebilirsiniz.

Google Tag Manager Nasıl Kurulur?
Tarık Akarsu

Google Tag Manager Nedir?

Google Tag Manager (Google Etiket Yöneticisi), ücretsiz bir etiket yönetim sistemidir. Etiketler Javascript ve/veya HTML kodlarından oluşturulabilir. Web sitemize yazılımcıya gerek duymadan belli kurallar belirleyerek istediğimiz sayfalara kodlar eklememize yardımcı olur. Basit kullanımlarda Google Ads, Facebook Piksel, Google Analytics, Google Optimize, Hotjar gibi onlarca reklam ve takip kodunu hızlıca ekleyebiliyoruz. Bir hesap içerisinde birden fazla web sitesi ve fonksiyon kullanılabilir. Android ve IOS uygulamalarımız içinde kullanılabildiği gibi AMP sayfalarımız içinde destek vermektedir. Tüm bunların genelinde bize sağladığı en büyük fayda; web sitemize ekleyeceğimiz tüm harici kodları tek bir yerden görüntüleyebilmek ve kontrol edebilmektir.

Google Tag Manager Bileşenleri

Google Tag Manager, etiket yöneticisini kullanırken aşağıdaki kavramları çok fazla kullanıyor olacağız. Kısaca nasıl kullanacağımızı özetlersek; sitemize Google Analytics kodunu entegre etmek istediğimiz de bunu bir etiket olarak ayarlarız. Bu etiketin ne zaman devreye gireceğini veya girmeyeceğini tetikleyiciler ile ayarlarız. Etiketleri ve tetikleyicileri özel bir kritere göre (ürün türü, sayfa türü, kullanıcı kimliği, scroll yüzdesi, sayfada kalma süresi gibi..) sınırlandırmak veya zenginleştirmek istersek değişkenleri kullanırız.

Etiketler (Tags)

Etiketleri; Google Analytics, Google Optimize, Hotjar gibi üçüncü tarafa izleme bilgisi göndermek için kullanırız.

Tetikleyiciler (Triggers)

Tıklamalar, form gönderimleri veya sayfa yüklemeleri gibi etkinlikleri kontrol edebiliriz. Tetikleyici sayesinde etiketin ne zaman gösterilmesi gerektiğini ayarlayabiliriz. Örneğin bir etiketin sadece https://www.mtakarsu.com/form/tesekkurler.html sayfasında çalışmasını istiyorsak tetikleyiciyi aşağıdaki ayarlarda kullanmamız gerekir.

• Etkinlik: Sayfa Görüntüleme
• Tetikleyici Türü: Sayfa Görüntüleme
• Bu tetikleyici şu koşulda etkinleşir: Bazı Sayfa Görüntülemeler
  • Bir Etkinlik meydana geldiğinde ve bu koşulların tamamı doğru olduğunda bu tetikleyiciyi çalıştır:
    Page URL; şuna eşittir; https://www.mtakarsu.com/form/tesekkurler.html

Değişkenler (Variable)

Değişken; ürün adı, fiyat değeri veya tarih gibi değişecek bir değere ait yer tutucudur. Web sayfanızdaki veya mobil uygulamanızda ki verileri etiketlere, tetikleyicilere ve değişkenlere taşımanızı kolaylaştırmak için kullanılır.

Neden GTM Kullanmalıyım?

• Ücretsiz: Muadil farklı araçlarda bazı özellikler ücretli olarak sunulmasına karşın Google Tag Manager tüm fonksiyonları ile tamamen ücretsizdir.
• Kendin Pişir Kendin Ye: Google Tag Manager kurulumu sonrasında ürününüze (web sitesi, mobil uygulama, amp projesi) bir kod eklemek istediğinizde yazılımcı ihtiyacınız yoktur. Kendi kodunuzu kendiniz kolayca ekleyebilir, yayınlayabilir, ön izlemede kontrol edebilir ve istediğiniz zaman kaldırabilirsiniz.
• Güvenlik: Tabii ki güvenlik açısından da manuel eklemelere göre dolaylı yollardan da olsa daha sağlıklı olduğunu da söylemeden geçmeyeyim. Dosya download/upload yapmadığınızdan dolayı bir çok olası güvenlik riskini almamış oluyorsunuz. Yanlış bir dosya veya sayfada değişiklik yapma riskiniz azalıyor. Çok hızlı müdahale edebiliyorsunuz.
• Hata Ayıklama ve Ön İzleme: Google Tag Manager hata ayıklama ve ön izleme özelliklerini kullanarak oluşturmuş olduğunuz etiketlerin kontrollerini sağlayabilirsiniz. Sitenize ve/veya uygulamanıza kodların zarar vermesini engelleyebilirsiniz. Değişikliklerinizi canlıya almadan önce etiketlerinizin nasıl çalıştığını görebilir, herhangi bir sorun oluşması durumunda anlık olarak müdahale edebilirsiniz.
• Popüler Ürünlerle Tam Uyum: Google Ads, Facebook Piksel, Google Analytics, Google Optimize, Hotjar gibi 50 yi aşkın popüler ürün için tam uyumlu destek vermektedir. Tüm bu tam uyumlu araçların haricinde “Özel HTML” alanından istediğiniz etiketleri ekleyebilirsiniz.
• Türkçe Dil Desteği: Türkçe dil desteğinin olması kolaylık sağlayabilir.
• Asenkron Kod Sistemi: Bir tetikleyiciyi tetiklemeden önce diğer kodlarımızın beklemesini sağlar. Böylelikle takip etiketlerimizin sayfa yüklenme hızlarına olumsuz etkisini önlemiş oluruz.
• İçe Aktar ve Dışa Aktar: İçe ve dışa aktar sayesinde kapsayıcılarımızı(container) sadece ID değişikliği yaparak aynı ayarlarla farklı bir siteye hızlıca taşıyabilir ve kullanabiliriz.
• Versiyon Kontrolü: Daha önce yaptığınız işlemlerin hepsini görüntüleyebilirsiniz. Bunun sayesinde yayından geri alma, düzenleme, eski versiyona dönme, tekrar yayına alma gibi işlemleri yapabilirsiniz.
• Birden Fazla Çalışma Alanı(Workspace): Farklı ekiplerin aynı Google Tag Manager hesabı üzerinde birbirlerinden bağımsız olarak çalışmalarına imkan tanır.
• Kullanıcı Yetkilendirme: Google Tag Manager hesabınıza yeni bir kullanıcı ekleyebilir ve bu kullanıcılara hesap üzerinde aracın verdiği farklı seviye yetkilendirme özelliği sayesinde farklı izinler tanımlayabilirsiniz.
• Değişiklik Geçmişini Görebilme: Kullanıcıların hesapta yaptıkları değişiklikleri görebilirsiniz. Birden fazla kullanıcının olduğu hesaplarda yapılan işlemleri takip edebilmek adına güzel bir özellik.

Google Tag Manager İle Google Tag Manager 360 Arasındaki Farklılıklar

Google Tag Manager küçük ve orta ölçekli firmalar için ideal olmasında ki en büyük nedenlerden birisi işlevsellik konusunda Google Tag Manager 360 dan farkının olmamasıdır. Temel becerilerinde herhangi bir kısıtlamaya gidilmemiştir. Aralarındaki farklılıklara bakacak olursak;

• Limitsiz Çalışma Alanı
  • Ücretsiz sürümde 3 ile sınırlı
• İleri Teknik Destek
  • Büyük ölçekteki firmalar için ideal.
• Onaylı İş Akışları
  • Bir kodun canlıya alınması için çeşitli kullanıcılardan onay sürecine girmesidir. Bu da firmaların iş akış süreçlerine uydurabilmek adına tercih ettikleri bir özelliktir.
• Etiketlemeye Kontrollü Erişim Alanı
  • Belli bölgelere belli kullanıcıların ulaşarak ekleme, düzenleme yapabilmesini sağlamak için kullanılır. Firmaların iç süreçlerinde yaptıkları yetkilendirme süreçlerini desteklemek adına yapılmıştır.

Önümüzdeki dönemlerde bu özelliklerde nasıl bir değişim politikası izlenir bilinmez ama güncel bilgilere ücretli ve ücretsiz versiyonların karşılaştırıldığı sayfadan ulaşabilirsiniz.

Google Tag Manager Alternatifi Ürünler

İncelemek isterseniz bazı alternatif ürünler aşağıdaki gibidir.

• TagCommander
• Piwik PRO
• Yahoo Gemini
• Adobe Dynamic Tag Management
• Tealium
• Signals
• Segment
• Ensighten
• QuBit OpenTag
• AT Internet
• Yottaa

Google Tag Manager Nedir? Ne İşe Yarar?
Tarık Akarsu

Google Analytics Nasıl Kurulur?

Google Analytics kurulumu için 1 adet gmail hesabına ihtiyacınız olacak. Daha sonrasında https://analytics.google.com/analytics/web/ adresi üzerinden mevcut gmail hesabınız ile giriş yapabilirsiniz. Giriş yaptıktan sonra aşağıdaki ekrana geçiş yapacaksınız.

Bu ekran üzerinde “Kaydolun” tuşuna basarak ilerleyiniz.

İlgili alanları doldurduktan sonra “İzleme Kimliği Alın” tuşuna basarak ilerleyiniz. Daha sonra aşağıdaki “Google Analytics Hizmet Sözleşmesi Şartları” ekranı gelecektir.

Bu ekrandan aşağıdaki seçimleri yaparak “Kabul Ediyorum” tuşuna basarak ilerleyiniz.

• Ülke / Bölge seçimi yapılır.
• “GPDR’nin gerektirdiği şekilde Veri İşleme Şartları’nı da kabul ediyorum.” işaretlenir.
• “Google’la paylaştığım verilerle ilgili olarak Ölçüm Denetleyici-Denetleyici Veri Koruma Şartları’nı kabul ediyorum.” işaretlenir.

Bu işlemler sonrası varsayılan ayarlarla Google Analytics hesabınız hazır duruma geldi. Şimdi tek yapmanız gereken önünüze çıkan yeni ekranda bulunan kodu web sitenize eklemek olacak.

Google Analytics Kodu Nasıl Eklenir?

Peki Google Analytics kodunu sitemize nasıl ekleyeceğiz? Öncelikle geldiğimiz ekrandan mülkümüze ait kodu kopyalıyoruz. Eğer kodun olduğu sayfayı kapattıysanız aşağıdaki adımları takip ederek kodunuza ulaşabilirsiniz.

Yönetici > Mülk > İzleme Bilgileri > İzleme Kodu

Örnek kod;

<!-- Global site tag (gtag.js) - Google Analytics -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-145218966-1"></script>
<script>
  window.dataLayer = window.dataLayer || [];
  function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
  gtag('js', new Date());

  gtag('config', 'UA-145218966-1');
</script>

Bu kodu web sitemizdeki <head> etiketleri arasına ekliyoruz. Burada çok karşılaşılan bir sorunla sizinde karşılaşmamanız adına kodunuzu aşağıda gösterdiğim gibi <title> etiketinin hemen sonrasına eklemenizi tavsiye ederim.

Bu işlemler sonrasında Google Analytics hesap kurulumu ve web sitemiz ile entegrasyonu tamamlanmış olacaktır.

WordPress Google Analytics Kodu Ekleme

WordPress Google Analytics kodu eklemek için admin panele giriş yaptıktan sonra aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz.

Görünüm > Tema Düzenleyici > header.php

Daha önce oluşturduğumuz izleme kodunu kopyalarak bu dosyada <head> etiketinin içine yapıştırın. Son olarak “Dosyayı güncelle” demeniz yeterlidir.

Child Tema kullanıyorsanız. Aşağıdaki kodu functions.php içerisine eklemeniz yeterlidir.

add_action('wp_head','google_analytics', 20);
  function google_analytics() {
?>

"BURAYA İZLEME KODUNUZU YAPIŞTIRIN"

<?php
}

Google Tag Manager üzerinden de kodu ekleyebileceğinizi unutmayın.

Google Analytics Nasıl Kurulur? Kod Nasıl Eklenir?
Tarık Akarsu

Google Analytics Nedir?

Google Analytics web sitemize giren kullanıcıları takip ederek onlar hakkında ayrıntılı bilgiler edinebileceğimiz Google’ın bize sunduğu ücretsiz bir araçtır. Google Analytics 360 adı altında ücretli versiyonu da bulunmaktadır, fakat yeni başlayanlar için ücretsiz versiyonu fazlasıyla yeterli olacaktır.

Google Analytics Nasıl Çalışır?

Google Analytics 4 ana bileşen üzerine kurulmuştur.

• Veri Toplama: Google Analytics’te veriler sitemize eklediğimiz javascript kodunun yardımıyla toplanır. Bu kod satırı kullanıcıların bilgilerini (hangi sayfaya geldiği, hangi tarayıcıyı kullandığı, hangi cihazdan giriş yaptığı gibi.) analytics hesabınıza aktarır.
• Veri İşleme: 1.adım ile toplanan tüm bu veriler Google Analytics sunucularına gönderilir ve kategorize edilerek anlamlı hale getirilir.
• Konfigürasyon: Anlamlı hale getirilen bu veriler veri tabanına kaydedilir. Veri tabanına işlenen veriler bir daha değiştirilemez. Örneğin; belli filtreler kullanarak oluşturduğunuz bir görünüm varsa (Örnek: sadece mobil trafiği gösteren) daha sonra görünümden filtreyi kaldırsanız geçmiş verilere ulaşamazsınız, sadece filtreli olan veriler kalır.
• Raporlama: Toplanan veriler Google Analytics kullanıcılarına sunulur.

Google Analytics Hesap Yapısı

Google Analytics kullanabilmek ve raporlarına erişim sağlayabilmek için Google hesabınızın olması gerekmektedir. Bir Google hesabına bağlı 100 farklı analytics hesabı oluşturabilirsiniz. Her hesabın bir web sitesini temsil ediyor olması beklenmektedir.

Her hesabın içinde birden fazla mülk her mülkün içinde de birden fazla görünüm oluşturulabilir.

Örnek olarak sub domainleriniz için ayrı mülkler oluşturarak her sub domainizi tek bir Google Analytics hesabında ayrı ayrı takip edebilirsiniz. Görünümler içinde organik kanal, bölge bazlı takip, cihaz bazlı takip gibi kullanıcıları izlemeye yönelik farklı farklı görünümler de oluşturabilirsiniz. En önemli nokta mutlaka 1 tane filtresiz bir görünümün olması. Çünkü Google Analytics görünümünüze bir filtre ekledikten sonra filtreyi kaldırsanız dahi önceki verilerinize ulaşamazsınız.

• mtakarsuanalytics@gmail.com (Google Hesabı)
  • mtakarsu.com (Analytics Hesabı)
    • mtakarsu.com (Mülk)
      • Mobil trafiği filtrelediğimiz (Görünüm)
      • Seo trafiğini filtrelediğimiz (Görünüm)
    • deneme.mtakarsu.com (Mülk)
      • Mobil trafiği filtrelediğimiz (Görünüm)
      • Seo trafiğini filtrelediğimiz (Görünüm)

Google Analytics ayarlarınızı hesap, mülk ve görünüm bazında yapabilirsiniz. Google Analytics hesabınızı silerseniz tüm mülk ve görünümleriniz silinir. Google Ads entegrasyonu yapmak istiyorsanız bunu da sadece mülkler üzerinden yapabilirsiniz.

Mülk Ayarları

• Sektör Kategorisi Belirleme
• Google Ads Entegrasyonu
• Otomatik & Manuel Etiketleme
• Reklamcılık Özelliklerini Etkinleştirme
• Search Console Entegrasyonu
• Kitle Tanımlamaları
• Özel Boyut & Metrikler
• Veri İçeri Aktarma

Görünüm Ayarları

• Hesap Para Birimini Belirleme
• Site Aramalarını İzleme
• Hedef Oluşturma
• İçerik Gruplama
• Kanal Gruplama
• Marka Terimlerini Yönetme
• E-ticaret Ayarları
• Hesaplanmış Metrikler

Neden Google Analytics Kullanmalıyız?

Fiziksel mağazalarda müşterilerin davranışlarını ve alışkanlıklarını ölçmek; yüzyüze iletişim ve onları göz ile takip etmekten geçiyor. Aynı ölçümleri internet ortamında fiziksel olarak yapmamız mümkün olmadığından müşterileri takip edebileceğimiz ve bu takiplerin sonucunda belli analizleri çıkarabileceğimiz araçların kullanımı bir mecburiyet haline gelmiştir.

Site içeriğimize göre en azından aşağıdaki soruların cevaplarını hep merak ederiz.

• Hangi kriterlerdeki kullanıcılar daha çok alışveriş yapıyor?
• Hangi kriterlerdeki kullanıcılar daha çok makale okuyor?
• Hangi kriterlerdeki kullanıcılar daha çok form dolduruyor?

En azından bu sorunun cevabını bulmak bile bizim hangi tarz kullanıcılara ihtiyacımız olduğunu gösterecektir. Fakat Google Analytics sayesinde bunlardan çok daha fazlası hakkında bilgi sahibi olmamız mümkün.

Google Analytics ile Neleri Görebiliriz?

Google Analytics bizim için aşağıdaki soruların cevaplarını kolaylıkla sağlayabilir.

Kullanıcılar;

• Sitemize hangi kanaldan geliyor?
• Hangi lokasyondan geliyor?
• Sitemize hangi sıklıkla geliyor?
• Sitemize hangi cihaz üzerinden giriş yapıyor? Mobil kullanıcılarımızın oranı nedir?
• Sitemizde ne kadar süre geçiriyor? Bu sürenin ne kadarını hangi sayfada geçiriyor?
• Sitemizde nasıl bir sayfa dolaşım alışkanlıklarına sahip?
• Alışveriş alışkanlıkları nelerdir? Ortalama sepet değerimiz nedir? Hatta kullanıcı alışveriş yaparken hangi adımda vazgeçmiş?

Tabi ki bu liste Google Analytics ile öğrenebileceklerimizin sadece bir kısmı.. Yaş grupları, cinsiyet grupları, ilgi alanları gibi birçok bilgiye Google Analytics sayesinde ulaşabilir. Eminim herkes bu soruları ve daha fazlasını merak ediyordur. Sitenizi geliştirme noktasında mükemmel raporlama özelliklerine sahip olan Google Analytics uygulamasını mutlaka kullanmalısınız.

Google Ads ile Entegrasyon

Google Ads ile Google Analytics arasında bir entegrasyon yapabilirsiniz. Bu sayede reklam ile gelen kullanıcının takibini sağlayabilirsiniz. Reklam ile gelen kullanıcıların sitede ne kadar durduğu, kaç tane sayfayı gezdiği, hangi sayfalardan çıkış yaptığı, hangi ürünlerden ne kadar satın aldığı gibi Google Analytics’in tüm analiz imkanlarını kullanabiliriz.

Google Analytics Nedir? Ne İşe Yarar?
Tarık Akarsu

Bilgi toplumu ile birlikte İnternet kullanımı günümüzde hızla artmıştır. İnternetin yaygınlaşması ticari faaliyetlerde kullanılmasını sağlamıştır. İnternetten satış yapan sanal mağazalar, internet kullanıcılarına farklı ürünleri, uygun fiyatlarla sunması dolayısıyla yoğun talep görmektedir. Ayrıca bu sanal mağazalar sağladıkları maliyet avantajları sebebiyle pek çok işletmenin ulusal ve küresel pazardaki rekabet gücünü ve işletmenin karını artırmaktadır. Bu araştırmada e-ticaret olgusu ve sanal mağazacılık farklı yönleriyle incelenmiştir.

GİRİŞ

Yaşa­nan teknolojik gelişmelerin oluşturduğu globalleşme dünyanın tek bir pazar durumuna gelmesini sağlayan bir olgudur. Şirketler yoğun reka­bet durumunda üstünlük sağlamak için yoğun gayrette bulunarak ileri tekno­lojiyi kendi yapılarına transfer etmeye çalışmaktadır. Ticaretin elektronik duruma gelmesiyle beraber başka alanlarda da “elektronikleşme-dijitalleşme” oluşmaya başlamıştır.

İnternet, yirminci yüzyılın son çeyreğinde keşfedilmiş ve yirminci yüzyılın başında dünyanın her yerinde yayılan ve dünyayı birbirine bağlayan bir ağ halini almıştır. İnternet ve bilgisayar alt yapısı yaygınlaşmaya ve gelişmeye başladıkça internet, diğer uygulamaların alternatifi haline gelmiştir. Mesela, mektubun yerine kullanılmakta olan telefon, git gide yerini internete bırakmıştır. Radyo ve televizyon yayınları internetten kullanıcılarına erişerek etkisi bütün dünyaya ulaşmıştır. Kamu hizmetleri daha çok internet üzerinden verilmiş ve hizmetlerin internetten gerçekleşme durumu,  gelişmişlik olarak nitelendirilmiştir. Firmalar arası ilişki kuran portallar milyarlarca dolar iş hacmi oluşturmakta ve gazeteler gün içindeki baskıları internetten yayınlamaktadır. Bankacılık hizmetleri, perakendeci mağazalar, çocukların oyunları, çiçekçiler bir çevrimiçi uygulama olarak işlevsel duruma gelmiştir. Kişisel web siteleri, firmaların mail adresleri, internet üzerinde kurulan forumlar, web siteleri ve mail tabanlı gruplar büyük ve hızlı bir iletişim dünyası oluşturmaktadır. Pazarlama yöneticileri de her gün yeni uygulamalarla interneti pazarlama aracı olarak görmektedir. İnternet, günümüzde büyük ölçüde tutundurma ve dağıtım ağı olarak başvurulan bir teknolojidir. Ürünler internet üzerinden açıklanmakta, gösterilmekte ve şahsa özel mesajlar oluşturularak daha etkili sonuç alınmaya gayret edilmektedir.

Bilgi teknolojilerindeki gelişme sonucunda ortaya çıkan internet günümüzde iş dünyasında yeni işletmecilik ve pazarlama anlayışı yaratmıştır. Bunlardan biri de e-ticaret veya sanal mağazacılık şeklinde ortaya çıkan girişimlerdir.

Türkiye’de ekonominin ilerleme kaydetmesi ile müşterilerin mağaza seçimindeki kriterler de sürekli değişmektedir. Değişen yaşam biçimi sonucu değişen istekleri karşılamak, müşterileri memnun etmek daha da güçleşmiştir. Sanal mağazalar, tüketicilerin aradıkları bir ürüne ulaşma ve satın alma maliyetlerini azaltmaktadır. İşletmeler açısından da sanal mağazalar açarak ticaret yapmak; fiziksel mekanının getirdiği maliyetleri azaltması açısından önemli avantajlar sağlamaktadır. Tüketiciler sanal mağazalardan günün 24 saati aradıkları ürünü en uygun şekilde alışveriş yapabilmekte, ürünlerin evlerine teslim edilmesini sağlayabilmektedir. Bu durum şehir yaşantısı içinde zaman sıkıntısı çeken çalışan insanlar için önemli bir kolaylık olmaktadır.

Bu çalışmanın amacı e-ticarette sanal mağazacılığın yerini araştırmaktır. Bu kapsamda  ilk bölümünde elektronik ticaret kavramı farklı boyutlarıyla incelenmiştir. Diğer bölümde sanal mağazacılık farklı yönleriyle açıklanmıştır.

BİRİNCİ BÖLÜM

E-TİCARET KAVRAMI

1.1.E-Ticaret Kavramı

E-ticaret günümüzde etkinliği hissedilen, işletmelere dinamizm kazandıran, rekabet gücünü artıran bir olgu olarak gündemde yer almaktadır. Bu bölümde e-ticaretle ilgili kavramlar farklı yönleriyle açıklanacaktır. 

1.1.1.E-Ticaretin Tanımı

E-ticaret, ticari faaliyetlerin elektronik alanda gerçekleştirilmesidir. Dünya Ticaret Örgütü’ne göre e-ticaret, mal ve hizmetle­rin üretim, satış ve dağıtım, tutundurma eylemlerinin telekomünikasyon ağları üzerinden yapılmasıdır. Burada oluşturulan ortam dünya çapında ve açık ağlar üzerinden her türlü kuruluş ve kurum ile kişilerin iletişim kurması durumundan temel almaktadır. Bazı yayınlarda e-iş (e-business) kavramı e-ticaret kavramından farklı biçimde yer almakta olup bu ayırım bağlamında e-ticaret mal ve hizmet değişi­mini belirtilirken; e-iş, her türlü mesaj değişiminin karşılığı olarak karşımıza çıkmaktadır (Civelek, E.,  Sözer, E., İnternet Ticareti Ekososyal Sistem ve Ticaret Noktaları, http://acikerisim.ticaret.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11467/1373/, erişim tarihi: 22.03.2017.).

1.1.2.Geleneksel Ticaretle E-Ticaret Arasındaki Farklar

Geleneksel ticaret ile günümüzde yaygınlaşmaya başlayan e-ticaret arasındaki farklar aşağıdaki tabloda görülmektedir.

Tablo 1.Geleneksel Ticaretle E-Ticaret Arasındaki Farklar

Kaynak: Organ A.,  Karadağ N. C., İşletmecilik Açısından Elektronik Ticaret ve Hukuki Altyapısı, Pamukkale Üniversitesi IUYD’2011 / 2(2), 86.

E-ticaret işletmeler arası ticaretle maliyetlerin düşürülmesi ve verimliliğin artırılmasında da önemli role sahiptir; örneğin, kasa, stok kontrolü gibi faaliyetlerinde barkod okuyucu kullanan ve işlemlerini elektronik ortamda yapan bir işletme, bilgisayar aracılığı ile envanterdeki ürünlerin takibini gerçekleştirmekte, satış eğilimini izlemekte ve eş zamanlı olarak müşteri siparişlerini yollayabilmektedir. Satış mağazaları da yeni siparişlerini bilgisayar ağı üzerinden üretici işletme ve otomatik olarak yollayabilmektedir.

1.1.3 E-Ticaret Türleri       

1.1.3.1. Kurumdan Kuruma

E-ticaret modellerinin arasında en aktif olanıdır. Şirketler arası veya şirket için gerçekleştirilen bu modelde; internet ortamında firmalarca siparişin tedarikçi firmaya verilmesi, bunun akabinde firmanın ödeme bedelinin tahsil edilmesiyle gerçekleşmektedir. Bu modelde firmalar satın alım, reklam, satış, finans ve ödeme bitiminde teslimat faaliyetleri ile müşteri ilişkileri ve birçok iş etkileşimini kapsamaktadır. B2C (İşletmeden Tüketiciye) oranla B2B daha geniş alan içermektedir. Bunun sebebi uzmanlarca ilerlemekte olan devletlerin bu tür bir e-ticaret modeline açık olduğu hususunda ortak sonuca varmalarıdır (Marangoz vd. 2012, 56).

1.1.3.2.Tüketiciden Tüketiciye      

Tüketiciden tüketiciye şeklinde tabir edilen bir başka e-ticaret yöntemi ürünlerin tüketiciler arasındaki internetten alışverişini ifade etmektedir. Bu yöntemde ürünler değişik ödeme araçları ile satılmakta ve satışı yapılan ürünler farklı nakliye yöntemleri ile teslim edilmektedir.  Ürün müşteriye teslim edildikten sonra ödeme havuzunda bekletilen para müşterinin onayı ile satıcıya ödeme olarak yansıtılmaktadır (Marangoz vd. 2012, 56).

1.1.3.3. Kurumdan Tüketiciye       

Sanal mağazaların da kullandığı bir yöntemdir. İnternetin bir alışveriş mecrası haline gelmesiyle tüketicilere satış yapan sanal işletmelerin sayısı da artmıştır. Bu işletmeler ürünlerini sergiledikleri sanal mağazalarında tüketicilere farklı ödeme araçları ile ürünlerini satarak teslimatı gerçekleştirmektedir (Marangoz vd. 2012, 56).

Firmadan tüketiciye e-ticaret, direkt ve dolaylı e-ticaret olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Maddi olmayan ürünler direkt olarak e-ticaret içeriğinde olup, bu ürünlerin sipariş, ödeme ve teslimatları internet üzerinden yapılmaktadır. Doğrudan e-ticaret; müzik albümleri, veri tabanları ve yazılım programları gibi maddi olmayan ürün ve hizmetlerin çevrimiçi olarak sipariş, teslim ve ödemesinin yapılmasıyla gerçekleşmektedir. E-ticaretin sunduğu avantajlar nedeniyle, şirketler geleneksel pazarlama yöntemlerinin katı ve esnek olmayan yapısından çıkarak, sanal mağazaları kullanarak, daha fazla tüketiciye ulaşarak rekabette üstün duruma gelebilmektedirler(Arslan ve diğerleri, 2001, 28). 

Merkezinde müşterinin yer aldığı ve müşteri odaklı bir pazarlama anlayışının benimsendiği bir e-ticaret yöntemidir. Müşterinin memnuniyeti sistemin başarısının ve devamlılığının da bir göstergesidir.

1.1.3.4. Devlet ve İşletme Arası E-ticaret (B2G)

Özellikle devlet adına yapılan ihaleleri işletmelere duyurmak ve onların teklif vermelerini sağlamak gibi işlevleri olan bir sistemdir. Şirketler ihalelere girerek teklifler verebilmekte, ödeme, gümrük gibi işlemler internet ortamından takip edilebilmektedir (çevrimiçi, http://www.izto.org.tr/portals/0/iztogenel/dokumanlar/ ticaretin_yeni_sekli_pinar_elmas_26.04.2012%2019-25-49.pdf, erişim tarihi: 26.03.2017).

1.1.3.5. Tüketiciden Kamuya         

Ticari amacın olmadığı, kamunun faydasına yapılan işleri hafifletmek için kurulan bir modeldir. Örneğin merkezi sistemle devlet tarafından yapılan sınavların ücretlerinin ve vergi ödemelerinin alındığı sistemler bunlara misal olarak gösterilebilir (Marangoz vd. 2012, 56).

1.1.4.E-Ticaret Araçları     

1.1.4.1. Faks

Faks, geleneksel mektubun yerine kullanılmaya başlanan dokümanların transfer edilmesini sağlayan bir araçtır. Faks, evrak alışverişinin olduğu işletmeler ve kişiler arasındaki belge transferini hızlı bir şekilde gerçekleştirmeyi sağlayarak işleri kolaylaştırmaktadır. Kağıt israfı ve çıktı kalitesinin iyi olmayışı, faksın olumsuz tarafları arasındadır  (Güleş vd, 2007, 465).

1.1.4.2.Telefon

Elektronik ticaretle ilgili kullanılan eski bir araçtır. Gelişmiş bir telefon şebekesi çok geniş bir coğrafi bölgeye dağılarak istenilen verileri ya da mesajı iletebilmektedir. Telefon İletişimde kullanılan bu ağlar günümüzde gelişerek çok daha işlevsel hale gelmiştir. Bunun yanında mobil telefonlar her insanın cebine girerek iletişimde ve elektronik ticarete yeni bir boyut kazandırmıştır (Güleş vd, 2007, 465).

1.1.4.3. İnternet

İnternet, yirminci yüzyılın son çeyreğinde keşfedilmiş ve yirminci yüzyılın başında dünyanın her yerinde yayılan ve dünyayı birbirine bağlayan bir ağ halini almıştır. İnternet ve bilgisayar alt yapısı yaygınlaşmaya ve gelişmeye başladıkça internet, diğer uygulamaların alternatifi haline gelmiştir. Kelime anlamı olarak web (ağ), “dünya çapında ağ Anlamına gelmektedir. Hypertext tabanlı, dağıtılmış internet bilgi sistemi” biçiminde ifade edilmektedir. Web, İnternet ortamında  birbirleriyle bağlantılar içeren, içerisinde resim, grafik, müzik, animasyon gibi öğeleri içeren sayfalar” için kullanılmaktadır (Güleş vd, 2007, 465). İnternet teknolojisi hızla gelişmekte ve artan internet kullanımıyla birlikte dünya küresel bir pazar haline gelmektedir.

1.1.4.3.Televizyon

Televizyon tüketim toplumunda insanları etkileme, reklam ve  ticari alışverişe yönlendirme aracı olarak kullanılan bir  alettir.  Tüketim kültürünün oluşmasında, internetin tanıtımında ve yaygınlaşmasında önemli rol oynamıştır. Sanal mağazaların tanıtımında, müşteri kitlesinin oluşturulmasında bir araç olarak kullanılmaktadır (Güleş vd, 2007, 465).  

1.1.5. E-Ticaretin Olumlu ve Olumsuz Yanları

İnternetin hızla gelişmesi ve alışveriş ortamına dönüşmesi e-Ticaretin ekonomik ve sosyal yaşamada daha çok yer almasını sağlamıştır. E-ticaret tüketicilere ve işletmelere önemli avantajlar sağlamıştır. Bunun yanında e-ticaretin güvenlik gibi dezavantajları da bulunmaktadır. Bu bilgilere sanal mağazacılık kısmında değinilecektir (Canpolat 2001, 23).

1.1.6. Türkiye’de E-Ticaret Verileri

Türkiye’de e-ticaret kullanımı sürekli olarak artmaktadır. Aşağıdaki tabloda 2004-2016 yılları arası internetten mal ve hizmet satışı oranları görülmektedir.

Tablo 2.  Türkiye’de 2004-2016 Yılları Arası İnternetten Mal Ve Hizmet Satışı Oranları

Kaynak: http, s.//www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1028, erişim tarihi: 19.03.2017.

Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere Türkiye’de 2004-2016 yılları arasında internet aracılığıyla mal ve hizmet satışı oranlarında genel anlamda bir yükseliş gözlemlense de bazı dönemler bu oranlar yerinde sayarken örneğin 2011-2012 gibi bazı dönemlerde ise gerilemiştir. Gerileme yaşandığı dönemler 2005-2007, 2008-2009 ve 2015-2016 seneleridir. 2004 yılı ile karşılaştırıldığında geçen 12 yıl içinde internetten mal ve hizmet satışında yaklaşık 5 kat artış saptanmıştır. Bu da internetin satış alanında git gide etkin bir araç olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır.

Şekil 1. Türkiye’de 2004-2016 Yılları Arası İnternetten Mal ve Hizmet Satışı Oranları

Kaynak: http.//www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1028, erişim tarihi: 19.03.2017.

Şekil 1’den anlaşılacağı üzere online mal ve hizmet satışları  2004-2016 seneleri arasında iniş çıkışların ve sabit zamanların da bulunduğu ama özetle artma trendi gösteren bir seyir izlediği görülmektedir. İlk senelerde bir hayli nadir başvurulan bu online alışveriş, gün geçtikçe yaygınlaşmıştır. Grafikten de anlaşılacağı üzere bu yükseliş süratli ve etkili bir şekilde meydana gelmiştir.

2016 ile 2012 yılları arasında internetten alışveriş işlem adedi ve işlem tutarları aşağıdaki tablo ve grafiklerle açıklanmıştır.

Tablo 3.2016 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Adedi

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 25.03.2017.

Yurt içi 4. Dönem yerli kart kullanımı ile belirlenen işlem adedi bazında  1., 2. ve 3. dönemlerde olduğundan daha yüksektir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise aynı şekilde 4. Dönemde en yüksek oranlara ulaşmıştır. Yerli kartlar açık ara farkla yurtiçinde yabancı kartlardan daha fazla kullanılmaktadır.

Şekil 2.2016 Yılı Yerli ve Yabancı Kartların Yurtiçi İşlem Adedi Grafiği

Grafikte görüldüğü üzere yabancı kartların yurt içinde en çok kullanıldığı dönem 3. Dönem iken yerli kartların en çok kullanıldığı dönem 4. Dönemdir. Fakat fark edileceği üzere yerli kartların dönemler baz alınarak yapılan karşılaştırmada kullanım oranları birbirlerine yakındır.

Tablo 4.2016 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Tutarı

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 18.03.2017.

Yerli kartların yurt içi kullanımı işlem tutarı açısından en yüksek olduğu dönem 4. Dönemdir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise 1. Dönemde en yüksek oranlara ulaşmıştır. İşlem tutarı açısından yerli kartlar açık ara farkla yabancı kartlardan daha yüksektirler.

Şekil 3.2016 Yılı Yerli ve Yabancı Kartların Yurtiçi İşlem Tutarı Grafiği

Şekilden ulaşılacağı üzere yabancı kartların yurt içinde en çok kullanıldığı dönem2. Dönem iken yerli kartların en çok kullanıldığı dönem 4. Dönemdir. İşlem tutarları arasında var olan dramatik bir fark dikkat çekmektedir; yerli kart kullanımı yabancı kart kullanımından çok daha yüksektir.

Tablo 5.2015 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Adedi

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 16.03.2017.

Şekil 4.2015 Yılı Yerli Kartların Yurtiçi ve Yurtdışında Kullanım İşlem Adetleri

Yerli kartların yurt içi kullanımı işlem adedi açısından 2015 yılında en yüksek puana 4. Dönemde çıkmaktadır. 2015 senesinde Yurt içinde yabancı kart kullanımı ise 1. Dönemde en yüksek oranlara ulaşmıştır. İşlem adedi bakımından yerli kartlar açık ara farkla yabancı kartlardan daha yüksektirler.

Tablo 6.2015 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Tutarı

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 21.03.2017.

Yerli kartların yurt içinde işlem tutarı açısından 2015 yılı değerlendirmesinde en yüksek puana 4. dönemde ulaşılmıştır. 2015’te yurt içinde yabancı kart kullanımı ise 3. dönemde en yüksek orana çıkmıştır. İşlem tutarı açısından yerli kartlar açık ara farkla yabancı kartlardan daha ön sıradadırlar.

Tablo 7.2014 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Adedi

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 21.03.2017.

Yurt içi 4. Dönem  yurtiçi yerli kart kullanımında tespit edilen işlem adedi 2014 senesinde, 1., 2. ve 3. dönemlerdekilerden daha yüksektir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise aynı şekilde 4. dönemde en yüksek oranlara erişmiştir. Yerli kartlar yurtiçinde yabancı kartlardan çok daha fazla kullanılmaktadır.

Tablo 8.2014 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Tutarı

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 22.03.2017.

Şekil 5.2014 Yılı Yerli ve Yabancı Kartların Yurtiçi Kulanım İşlem Tutarı

Yerli kartların yurt içi kullanımı işlem tutarı açısından en yüksek olduğu dönem 2014’te 3. dönemdir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise 4. dönemde en yüksek oranlara ulaşmıştır. İşlem tutarı açısından yerli kartlar açık ara farkla yabancı kartlardan daha yüksektirler.

Tablo 9.2013 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Adedi

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 17.03.2017.

2013 yılında yerli kartların yurt içi kullanımı işlem adedinin en yüksek olduğu dönem 3. dönemdir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise 4. dönemde en yüksek puana çıkmaktadır. Yerli kartların işlem tutarları büyük bir farkla yabancı kartlardan daha yüksektirler.

Tablo 10.2013 yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Tutarı

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 25.03.2017.

2013’te yerli kartların yurt içinde işlem tutarı açısından değerlendirmesinde en yüksek puana 3. dönemde ulaşılmıştır. 2013’te yurt içinde yabancı kart kullanımı ise 3. dönemde en yüksek orana çıkmıştır. Yerli kartların yurtdışında kullanımı ise 4. Dönemde en yüksek seviyeye çıkmıştır.

Tablo 11.2012 Yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Adedi

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 16.03.2017.

2012 yılında yerli kartların yurt içi kullanımı işlem adedinin en yüksek olduğu dönem 4. dönemdir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise yine 4. dönemde en yüksek seviyededir. Yerli kartların işlem tutarları yabancı kartlardan daha fazladır.

Tablo 12.2012 Yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerin İşlem Tutarı

Kaynak: http://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/, erişim tarihi: 25.03.2017.

Yurt içi 3. dönem  yurtiçi yerli kart kullanımında tespit edilen işlem adedi 2012 senesinde, 1., 2. ve 4. dönemlerdekilerden daha yüksektir. Yurt dışında yerli kart kullanımı ise aynı şekilde 1. dönemde en yüksek oranlara erişmiştir.

Şekil 6.2012 Yılı Yerli Kartların Yurtiçi ve Yurtdışı Kullanım İşlem Tutarı

2012 Yılı İnternetten Yapılan Alışverişlerde Yerli kartların yurtiçi ve yurtdışı  işlem tutarı yerli kartların yurt içinde kullanımı açısından 2012 yılı değerlendirmesinde en yüksek oranlara 4. dönemde ulaşılmıştır. 2012’de yurtdışında yerli kart kullanımı ise tekrar 4. dönemde en yüksek orana çıkmıştır.

Şekil 7.2012 Yılı Yerli ve Yabancı Kartların Yurtiçi Kullanım İşlem Adetlerinin Grafiği

Grafikte görüldüğü gibi 2012’de yerli ve yabancı kartların en çok kullanıldığı dönem yerli kartlar için 4. Dönem iken yabancı kartlar için 2. dönemdir. Fakat görüleceği üzere yerli kartların dönemler baz alınarak yapılan karşılaştırmada kullanım oranları yabancı kartların kullanımından çok daha yüksektir.

Şekil 8.2012 Yılı Yerli ve Yabancı Kartların Yurtiçi Kullanım İşlem Tutarlarının Grafiği

Şekilden ulaşılacağı üzere yerli yabancı kartların yurt içinde en çok kullanıldığı dönem 3. dönemdir. İşlem tutarları arasında var olan ciddi fark önemlidir; yerli kart kullanımı yabancı kart kullanımından çok daha fazladır.

İKİNCİ BÖLÜM

SANAL MAĞAZACILIK VE E-TİCARETTEKİ YERİ

2.1. Sanal Mağaza Kavramı ve E-ticaretteki Yeri

Bir önceki bölümde de değinildiği gibi e-ticaret günümüzde yoğun olarak kullanılmaktadır. E-ticaret için kurulan sanal mağazalar, e-ticaretteki başarıyı etkilemektedir. Bu bağlamda bu bölümde sanal mağaza kavramı ile ilgili bilgiler verilecektir.

2.1.1.Sanal Mağaza Kavramının Tanımı ve Kapsamı

Günümüzde internet ortamında geleneksel ticaretin yerini alan farklı malların sergilenip, online satışının yapıldığı farklı sistemlere sanal mağaza denmektedir (Dündar vd. 2007: 290).

İki çeşit sanal mağazacılık bulunmaktadır. Bunlar:

•          Doğrudan Sanal mağazacılık; Online şekilde ödemelerin anında yapılabildiği bilgisayar yazılımları, müzik eserleri gibi ürünlerin satıldığı mağazalardır.

•          Dolaylı Sanal Mağazacılık; internet üzerinden sipariş ve tahsilat yapılarak ürünün nakliye edildiği ve teslimatının gerçekleştirildiği türdür (Marangoz 2011, 185).

Sanal Mağazacılık; şirketlerin fiziksel mağazaların sanal mağazalara taşıyarak tüketicilerin sergilenen ürünler farklı ödeme yöntemleriyle  satın aldığı bir dijital ortamdır(Dündar ve diğerleri, 2007,  291). Sanal mağazaların farklı amaçları bulunmaktadır.

2.1.2. Sanal Mağazaların Amaçları

Bu dijital alışveriş ortamı tüketicilerin beklentilerini en iyi koşullarda karşılamak ve müşteri memnuniyetini sağlayarak müşteri bağlılığı oluşturmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda sanal mağazalar işletmeler açısından maliyet avantajı elde etmek, karı yükseltmek, işgücü maliyetlerinden tasarruf etmek, zaman kısıtlaması olmaksızın satış yapmak müşteri ilişkileri yönetimi ile ilgili maliyetleri düşürmek, müşteri bağlılığı oluşturmak gibi amaçlarla kurulmaktadır (Ölçer ve Yılmaz 2007, 74).

2.1.3. Sanal Mağazalarda Kullanılan Araçlar

Sanal mağazalarda TV, telefonlar, faks, mobil telefon, PC, kredi kartları, internet teknolojileri, elektronik veri değişim sitemleri kullanılmaktadır(Canpolat, 2001). Gelişen teknoloji ile birlikte bu araçların arasına her geçen gün yenilerinin katılması muhtemel olarak görülmektedir (Parlakkaya 2005, 170).

2.1.4. Sanal Mağazacılıkta Kullanılan Ödeme Yöntemleri

Elektronik ticaretin gelişmesiyle beraber ödeme yöntemlerinde de farklılaşmalar meydana gelmiştir (Soydal, dergisosyalbil.selcuk.edu.tr/susbed/article/ view/593, erişim tarihi: 21.03.2017).

E-ticarette önceleri kredi kartı, EFT,  gibi klasik yöntemler kullanılırken, günümüzde mobil ödeme, akıllı kart, net cash, elektronik cüzdan gibi yeni araçlar da kullanılmaktadır. Kredi kartıyla ödeme, elektronik ticarette en fazla tercih edilen yöntemdir. Günümüzde internet sitelerinin mobil hale gelmesiyle sanal mağazalardan alıcılar mobil ödeme sistemleri ile alışveriş yapabilmektedir (inet-tr.org.tr/inetconf13/bildiri/109.pdf, erişim tarihi: 21.03.2017).

2.1.5. Sanal Mağazacılığa Geçiş Nedenleri

Sanal mağaza özellikle KOBİ ölçeğindeki işletmeler açısından yeni pazarlara girme olanağı sunmaktadır. Bu sayede, işlemler hızlanmakta, fiziksel mekan ve işgücü maliyetleri azalmaktadır.  Müşterilerin sanal mağazalara olan taleplerinin de artmasıyla sanal mağazacılığa geçiş hızlanmıştır. İşletmeler artan kira, işçilik,  pazarlama ve reklam gibi maliyetlerden tasarruf etmek ve müşteri potansiyelini değerlendirmek için sanal mağazalar kurma yoluna gitmişlerdir (Yuldaşev, 2013, 7).

2.2. E-ticaret Kapsamında Sanal Mağazaların Kuruluş Aşamaları

Sanal mağazaların kuruluş aşamaları aşağıda açıklanmıştır.

2.2.1.   Hazırlık Aşaması

Web sitesi hazırlanırken fiziksel bir mağaza açacakmış gibi itina gösterilmelidir. Fiziksel mağazadaki atmosfer gibi sanal mağazanın atmosferi de önemlidir. (Marangoz, 2011, 192-193);

•          Sanal mağazanın ölçeği iyi tespit edilmelidir. Sanal mağazada bulunacak ürün çeşitliliğine göre site tasarlanmalı, sitenin yapısı geliştirilmeye müsait olmalıdır. 

•          Sayfalardaki müşterinin gereksinim duyacağı bulunması gereken araçlar belirlenmelidir. Anketler,  son eklenen ürün grupları, ürün karşılaştırma ekranları gibi özellikler önceden düşünülmelidir.

•          Siteyi idare edebilecek profesyonel bir kişi görevlendirilmelidir.

•          Bankalarla görüşülerek sanal pos temini ile ilgili anlaşmalar yapılmalıdır.

2.2.2.   Web Sitesinin Hayata Geçirilmesi Aşaması

Web sitesi sanal mağazanın ana iskeleti olduğundan sitenin algoritması iyi tasarlanmalıdır. Sitenin başarısı ve sitenin sürekliliği için altyapı iyi hazırlanmalı ve ilgili kuruluşlarla anlaşmalar yapılmalıdır. Ayrıca bir web sitesi hazırlanırken (Marangoz, 2011, 194-195);

•          Müşterilerin fikirleri dikkate alınmalıdır,

•          Sitelere Güncellemeler yapılmalıdır,

•          Distribütör takibi olmalıdır,

•          Bankalara ait işlemlerle ilgili teknolojik altyapı sağlam olmalıdır,

•          İyi bir Kargo firmasıyla çalışılmalıdır.

2.3. Sanal Mağazaların İş Hayatına Etkileri

E-ticaret sistemi olan sanal mağazalar iş dünyasında pek çok ticari faaliyeti etkilemektedir. Küçük firmaların düşük maliyetler sebebiyle ve ucuz ürün satmasıyla rekabet gücü artmakta, fiziksel mağazaların rekabet gücü azaltmakta küçülmelerine sebep olabilmektedir (Elibol ve Kesici 2003, 323).

E-ticaret işletmelerin pek çok konuda tasarruf etmesine olanak sağlamaktadır. Bu tasarruflara ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda görülmektedir:

 Tablo 13. E-Ticaret İle Sağlanan Tasarruf Oranları

Kaynak:Elibol, H., & Kesici, B. Çağdaş İşletmecilik Açısından Elektronik Ticaret. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 303, 2003, s.323.

E-ticaret fiziksel mağazalardaki kadar çalışan gerektirmemekte bu da iş hayatında istihdamı azaltmaktadır. Bunun yanında iş dünyasında güvenlikle ilgili sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

2.4. E-ticaret Bağlamında Sanal Mağazalar İle Klasik Mağazalar Arasındaki Farklar

Geleneksel ticarette ürünlerin fiziksel mağazadan gidilerek görerek alınması ya da kataloglar üzerinden sipariş verilmesi söz konusudur. İstenen ürün hakkında elektronik ticarette ise tüketiciler sanal mağazaya girerek alışverişlerini ve ödemelerini yapmaktadır. (Altınok vd., http://inet-tr.org.tr/inetconf9/bildiri/89.pdf, erişim tarihi: 21.03.2017).

Geleneksel ticarette satın alma talepleri görüşülerek ya da satın alma talebine ilişkin formlar firmaya iletilerek belli süreçlerden sonra gerçekleşmektedir.  Elektronik ticarette ise siparişler internet sitesi üzerinden alınmakta, sözleşme ve satış işlemi anında gerçekleştirilmektedir.

2.5.Sanal Mağazalarda Başarı Faktörleri

İşletme türü ve büyüklüğü ne olursa olsun internette pazarlamanın ilk basamağı web üzerinde yer alma ve görünme aşamasıdır. Sanal mağazaların en önemli niteliği düşük maliyetli ve dünyanın her yerinden erişilebilme imkanıdır. Bu sebeple ticari faaliyetlerde sıkça web siteleri kullanılmaktadır. İnternetten yapılan ticari faaliyetler, diğer geleneksel e-ticaret yöntemlerine göre daha çok ilgiçekmektedir. Çünkü internet kanalıyla daha çok kişiye diğer araçlara göre daha hızlı biçimde erişim sağlanmaktadır (Dündar vd, 2007, 289).

Ürün ve hizmetlerin çeşitliliği, mağazanın imajı, atmosferi müşterilerin sanal mağazaları tercihlerinde önemli olan özelliklerdir (Kılıç 2011, 8). Sanal mağazacılıkta tercih edilecek web sitesi işletmenin bir nevi vitrini durumunda ve tüketicinin görsel olarak karşısına çıkan ilk aracı olmasından ötürü tasarımına büyük bir önem verilmelidir. Web sitelerinin tüketicilere tüm kolaylıkları sağlaması önemli bir durumdur. Böylelikle müşterinin tekrar ziyaret edilme oranı yükselmektedir. Bu bakımdan web sitelerinin sahip olduğu özellikler başarı ve başarısızlık arasındaki farkı meydana getirmektedir. Bir web sitesinin tüketicilerle iletişimini etkileyen altı boyut vardır. Bunlar (Gültaş ve Yıldırım 2016, 37); bilgi, sağduyu, etkileşim, ilişki, özgün olma ve güncellik olarak açıklanabilmektedir. Bu boyutlar, müşterilerin ürün ve hizmetler hakkında nasıl bilgi alacaklarını ve bu bilgiyi nasıl kullanacaklarını ifade etmektedirler. Tüm bu ölçütler internette perakendecilik yapan işletmelerin sitelerini geliştirirken ve iyileştirirken önceliklerini belirlemelerine yardımcı olmaktadırlar. Web üzerinden satış yapmayı planlayan her perakendecinin aşağıda açıklanan her bir boyuta önem vermesi önemlidir.

2.6. E-Ticaret Kapsamında Sanal Mağazaların Farklı Etkileri ve Faydaları

2.6.1.Sanal Mağazaların İşletmelere Sağladığı Olanaklar

Sanal mağazacılığın işletmelere sağladığı imkânları şu şekilde kısaca açıklanmaktadır (Çiçek vd. 2010, 195);

•          Pazar genişlediği için rekabet çoğalmakta ve satış maliyetleri azalmaktadır

•          Satış hacminden ve toplu alımdan dolayı firmanın tedarik maliyetleri azalmakta ve bu durum tüketicilerin talebini de arttırmaktadır.

•          E-ticaret sistemleri ile birleşik kurulan bilgi sistemleri sayesinde sipariş, stok takibi, faturalandırma, muhasebeleştirme maliyetleri düşmektedir

•          Bilgi sistemleri sonucunda hızlı stok takibi ve ihtiyaç planlaması yapılabildiğinden üretim ve tedarik süresi azalarak maliyetler düşmektedir

•          Gereksiz harcamaları yok ederek tasarruf edilmesine olanak sağlamaktadır

•          Pazarın talepleri görülüp hızlı bir şekilde ürün çeşitliliği olanaklı olmaktadır

•          Müşteri bilgileri veri madenciliği ile işlenerek pazarlama faaliyetlerinde başvurulur hale gelebilmektedir.

2.6.2. Sanal Mağazaların Yönetime Etkileri

Sanal marketler klasik mağazacılıktaki yönetim anlayışını farklılaştırmıştır. Klasik mağaza yönetiminden sanal mağaza yönetimine geçiş anlayışı tecrübe edilmiştir. Klasik mağazacılıkta fiziksel mağaza ortamı önemliyken, sanal mağazalarda web sitesinin atmosferi önem arz etmektedir. Bu sebepten sanal mağaza sahiplerinin web tabanlı hizmet kalitesinin iyileştirmesine yönelik yönetsel iletişim çabalarına önem vermeleri etkili olabilmektedir (Arslan 2016, 117-136).

2.6.3.Sanal Marketlerin İktisadi ve Sosyal Yaşama Etkileri

Sanal Mağazalar, işletmenin mali performansını artırmaktadır. Karlılığın artması, pazar payının yükselmesi, müşteri hizmetlerinin farklılaşması ve ürünlerin daha hızlı bir şekilde dağıtımının gerçekleşmesi, işletmelerin sanal mağazacılıktan sağladığı yararlardan bir kaçıdır. Sanal mağazacılık, sadece ürünlerin çevrimiçi bir katalogdan sipariş edilmesi anlamına gelmemektedir. Bir işletmenin elektronik etkileşiminin bütün yönlerini içermektedir. Kısaca sanal mağazacılık, bir işletmenin bütün taraflarıyla (müşteriler, tedarikçiler, devlet, işçiler, yöneticiler, vb.) olan iletişimini ve işlemlerini geliştirmek için bilgi teknolojilerinin kullanılmasını kapsamaktadır (Ölçer ve Yılmaz 2007, 70-71).

Sanal mağazacılığın git gide büyüyen ticari hacmi ve popülaritesinin sebebi, bütün katılımcılara yararda bulunmasıdır. Tüketici bakımından incelendiğinde, toptancı, perakendeci hatta bazı durumlarda taşıyıcı gibi aracıları ortadan kaldırmakta ve alıcıya olağanüstü geniş seçenekler sağlamaktadır. Bu şekilde, hızlı, kolay ve daha ucuz alışveriş olanaklı hale gelmektedir. Sanal mağazacılık, bireyin evinden çıkmadan daha fazla alternatif seçim imkanları içinde istediği nitelikte ve en uygun fiyattan mal temin edilmesine olanak sağlayan bir ticaret metodudur (Civelek ve Sözer, http://acikerisim.ticaret.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11467/1373/)

2.7. Sanal Mağazacılıkta Güvenliğin Önemi

Elektronik ticaretin en önemli unsurlarından biri güvenliktir. Kişiler alışveriş yaptıkları internet sitelerinde kişisel güvenliklerinin korunmasını istemektedirler. Gizliliğe önem veren bireyler aynı zamanda girdikleri kredi kartlarının da güvenli bir şekilde korunduğundan emin olmalıdırlar. Bu da yanında güvenlik sorununu beraberinde taşımaktadır. Bu tür bilgilerin korunmasında karşılaşılan zorluklar sonucunda kişiler elektronik ticaret tercihini yapmaktan geri durmakta ve bu da işletmelerin veya diğer alanların bu tür konular da yeni girişimler de bulunmasına neden olup maliyet açısından kimi zaman durumu güçleştirmektedir (Küçükyılmazlar 2006, 46).

Bireylerin huzuru ve kişisel bilgilerinin korunması konusunda özen gösterilmesi sanal mağazacılıkta ciddi önem taşıyan bir olgudur. Bilgisayar ağlarında kişisel bilgilerin korunması konusunda özen gösterilmediği koşulda kişisel bilgilerin ihlali söz konusu duruma gelecektir. Sanal mağazalar güvenliğe önem verdikleri sürece müşteriler o sitelerden alışveriş yapacaklardır (İçli ve  Aslan, http://inet-tr.org.tr/inetconf13/bildiri/109.pdf, erişim tarihi: 25.03.2017.).

E-ticarette güvenlik olmazsa olmaz bir konudur. Çeşitli ağlarda güvenlik boyutları da değişkenlik göstermekte, kapalı ağlarda yasal olmayan erişim metotları kısmen engellenebilirken açık ağlarda ise bu daha da zor bir durumdadır. Bu yüzden güvenlik duvarları kurulması ile açık ağlardaki yasal olmayan girişler engellenmelidir. Güvenlik önlemlerinin gelişmiş olması, sanal mağaza hakkında tüketicide iyi bir imaj etkisi oluşturmaktadır (Canpolat, 2001, 40). Güvenlik sertifikası, güvenlik duvarı ve diğer gelişmiş teknolojiler sanal mağazalarda kullanılmalıdır. 

SONUÇ

Sanal mağazalar ürün satışlarında internet sitelerinde ürünlerin sergilendiği, değişik ödeme alternatifleri sunarak satışların yapıldığı sistemlerdir. Bu sanal alışveriş sisteminde tüketiciler sanal mağazalardan günün 24 saati uygun şekilde alışveriş yapabilmekte ve ürünlerin adreslerine istenilen zamanda teslim edilmesini sağlayabilmektedir. Bu durum şehir yaşantısı içinde zaman sıkıntısı çeken çalışan insanlar için büyük bir kolaylık olmaktadır. Sanal mağazalar kişilere alışverişte, fiziki uzaklığı ortadan kaldırıp, istedikleri ürünü farklı sitelerle karşılaştırıp, uygun fiyata almak imkanı sağlamaktadır.

Sanal mağazacılık yapan girişimciler sanal mağazalar sayesinde elde ettikleri maliyet avantajı ile dünyanın farklı yerlerine satış yaparak rekabet güçlerini artırmaktadır.

Sanal mağazalar KOBİ’lerin küresel pazarlara girerek rekabet etmesine olanak sağlamaktadır. Müşteriyle iyi iletişim kurabilen, onların sorunlarıyla ilgilenen, teknolojik alt yapısı iyi olan, güvenlik özellikleri gelişmiş, müşteriye uygun fiyatlı farklı alternatifler sunabilen, ödeme seçenekleri fazla olan, teslimat hızı yüksek sanal mağazalar müşteriler tarafından benimsenmesi ve müşteri sadakati oluşturması kolay olmaktadır.

Bu elektronik ticaret yöntemi sayesinde alıcı ve satıcı arasındaki iş süreçleri ve maliyetler azalmaktadır. Sanal Marketlerle ilgili bu çalışma doğrultusunda aşağıdaki önermelerde bulunulabilir,

• Sanal mağazalarda teknolojik alt yapıya önem verilmesi gerekmektedir.
• Sanal mağazaların vitrininin oluşturan web sitelerinin profesyonelce hazırlanması ve güncellenmesi gerekmektedir.
• Sanal mağazacılıkta rekabet edebilmek için uygun fiyatlarla ürün çeşitliliği olan bir atmosfer oluşturulmalıdır. 
• Sanal mağazaların müşteriye güven verebilmesi için güvenlikle ilgili tüm sertifikaların ve önlemlerin alınmış olması gerekmektedir.
• Sanal marketler piyasada kendilerine yer bulabilmek ve tutunabilmek için modern reklam ve iletişim yöntemlerini etkin bir şekilde kullanmalıdır.  Sanal mağazalar müşteri bilgilerini veri madenciliği ve istatistiki yöntemlerle analiz edip farklı pazarlama yöntemleri kullanmalıdır.
• Sanal mağazalarda satılan ürünlerin üç boyutlu şekilde görülebildiği teknolojilerin kullanılması ürünlerin gerçekliği ve güven konusunda müşteride olumlu etkiler uyandırabilir.
• Sanal mağazacılıkta satılacak ürün ve hizmet fikrinin rekabet edilebilir ve sitenin teknolojik altyapısının iyi olması başarıyı artırabilir.
• Sanal mağazacılıkta başarıyı yakalamak için müşteri odaklı olunmalı, müşteri memnuniyetine önem verilmelidir.
• Türkiye’de sanal mağazacılığın yaygınlaşması için KOBİ’lere sanal posların verilmesi konusunda bankaların esneklik göstermesi faydalı olabilir.
• Türkiye’de sanal mağazacılığın gelişmesi ve uluslararası düzeyde rekabet edebilmesi için Bilim Sanayi Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, Kalkınma Bakanlığı gibi kuruluşların çalışmalar yapması gerekmektedir.

Projeyi Hazırlayan: Tarık AKARSU

KAYNAKÇA

Alagöz A., “Web Sitesi Maliyetlerinin Muhasebeleştirilmesi”,Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2015.

Altınok S.,  Sugözü İ., Çetinkaya H., Geleneksel Ticaretten Yeni Ekonomiye Elektronik Ticaretin Temel Ekonomik Etkileri, http://inet-tr.org.tr/inetconf9/bildiri/89.pdf.

Arslan,  B. Sanal Mağaza Atmosferi Unsurlarının Anlık Satın Almaya Etkisi, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2016, 117-136.

Canpolat, Ö.  E-ticaret ve Türkiye’deki gelişmeler, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 2001.

Civelek, E.,  Sözer, E., İnternet Ticareti Ekososyal Sistem ve Ticaret Noktaları, http://acikerisim.ticaret.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11467/1373/, erişim tarihi: 22.03.2017.

Çiçek H., Demirel M., Onat O. K.,   İşletmelerin Web Sitelerinin Değerlendirilmesine İlişkin Bir Araştırma: Burdur İli Örneği, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Y.2010, C.15, s.2 s.187-206.

Dündar, S., Ecer, F. Özdemir, Ş., Fuzzy Topsis Yöntemi İle Sanal Mağazaların Web Sitelerinin Değerlendirilmesi, İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 21 Ocak 2007 Sayı: 1, 287-305.

Elibol, H.  Bilişim Teknolojileri Kullanımının İşletmelerin Organizasyon Yapıları Üzerindeki Etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (13), 155, 2005.

Elibol, H., & Kesici, B. Çağdaş İşletmecilik Açısından Elektronik Ticaret. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 303, 2003.

Güleş, H. K., Bülbül, H., & Çelebi, A.,Küçük Ve Orta Ölçekli sanayi İşletmelerinde Elektronik Ticaret Uygulamaları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (9), 463, 2003.

Gültaş, P., Yıldırım, Y. İnternetten Alışverişte Tüketici Davranışını Etkileyen Demografik Faktörler, Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi C:6, S:10, 2016, 32-50.

http://www.tuik.gov.tr/PreTablo.do?alt_id=1028, erişim tarihi: 19.03.2017.

http://www.izto.org.tr/portals/0/iztogenel/dokumanlar/ticaretin_yeni_sekli_pinar_elmas_26.04.2012%2019-25-49.pdf,  erişim tarihi: 25.03.2017.

İçli, G. Aslan, B., İnternette Ödeme ve Güvenlik, http://inet-tr.org.tr/inetconf13/bildiri/109.pdf, erişim tarihi: 24.03.2017.

İhracatı Geliştirme Etüt Merkezi, “Yurtdışına E-Ticaret (B2C E-Ticaret)”, Ankara:  T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı,2009,s.4,

Kılıç, S. Online Perakendecilikte Tüketici Bağlılığını Etkileyen Faktörlere Dair Amprik Bir Çalışma, İşletme Fakültesi Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2011, 1-27

Küçükyılmazlar, A.,  Elektronik Ticaret Rehberi, İTO Yayınları, Yayın NO: 2006-3, 2006.

Marangoz M., Yeşildağ B. Saltık A. I., E-Ticaret İşletmelerinin Web ve Sosyal Ağ sitelerinin İçerik Analizi Yöntemiyle İncelenmesi, Journal of Internet Applications & Management / İnternet Uygulamaları ve Yönetimi Dergisi . 2012, Vol. 3 Issue 2, p53-78. 26p.

Marangoz, M.  Girişimciler için sınırsız ticaret: E-ticaret. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi (6:1) 2011, 181-201.

Organ A.,  Karadağ N. C., İşletmecilik Açısından Elektronik Ticaret Ve Hukuki Altyapısı, Pamukkale Üniversitesi IUYD’2011 / 2(2), 81-104.

Ölçer, F., Özyılmaz, A., Elektronik ticaret ve Sanal Organizasyonlarda Uygulanması, SDÜ İİBF Dergisi, 2007, 2.

Parlakkaya R., Elektronik Ticaret ve Muhasebe Uygulamalarına Etkileri, Selçuk Üniversitesi Karaman İİB Dergisi, Y.5, S.2, 2005, s.172.

Soydal, H. Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerde E-Ticaret, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 2006, 552.

Yuldaşev, D.,  Teknoloji Okuryazarlığının Elektronik Ürün Satın Alma Niyeti Üzerine Etkisi, Akademik Bakış Dergisi Sayı: 38 Eylül – Ekim 2013, 1-14.

E-Ticaret’in İşletmeler Açısından Önemi
Tarık Akarsu